«Δυστοπική Κανονικότητα» (ή «Κανονικοποίηση της Δυστοπίας»).
ΜΕ ΤΟ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗ ΜΟΔΑ ΤΑ ΕΧΩ, ΓΙΑΤΙ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΡΟΜΠΟΤΑΚΙΑ ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ !
Η αίσθηση ότι το κατεστημένο και η μόδα προσπαθούν να μας ομοιογενοποιήσουν είναι μια πολύ πραγματική πραγματικότητα της σύγχρονης μαζικής κουλτούρας. Γιατί το σύστημα προτιμάει «ρομποτάκια»;
Για τις μεγάλες εταιρείες, είναι πολύ πιο κερδοφόρο να παράγουν μαζικά το ίδιο προϊόν (ρούχο, μουσική, τεχνολογία) για εκατομμύρια ανθρώπους, παρά να προσαρμόζονται στην ξεχωριστή προσωπικότητα του καθενός. Η μόδα δημιουργεί τεχνητές «ανάγκες» ώστε να καταναλώνουμε συνεχώς τα ίδια πράγματα.
Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται, ντύνονται και συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο, γίνονται προβλέψιμοι. Και οι προβλέψιμοι καταναλωτές ή πολίτες είναι πολύ πιο εύκολο να καθοδηγηθούν μέσω της διαφήμισης και των media.
Σήμερα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν αυτή την τάση. Μας δείχνουν συνεχώς τι είναι «τάση» (trending), με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας παγκόσμιος ιστός όπου όλοι βλέπουν, ακούν και επιθυμούν τα ίδια πράγματα.
Το θετικό είναι ότι η προσωπικότητα και η αυθεντικότητα δεν χάνονται τόσο εύκολα. Ιστορικά, κάθε φορά που το κατεστημένο πίεζε για υπερβολική ομοιομορφία, γεννιόντουσαν αντικουλτούρες και κινήματα που αποθέωναν τη διαφορετικότητα.
Το να αναγνωρίζετε αυτή την πίεση είναι ήδη το πρώτο βήμα για να μην παγιδευτείτε σε αυτήν. Η επιλογή του να ντύνεστε, να σκέφτεστε και να ζείτε με βάση τις δικές σας αξίες και όχι με βάση το τι επιτάσσει η εκάστοτε «μόδα» είναι μια πράξη προσωπικής ελευθερίας.
Υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο παράδειγμα στη μόδα ή την καθημερινότητα που σας ενόχλησε πρόσφατα;
Το ανδρικό κούρεμα, τα αθλητικά παπούτσια που τα έχουν για όλες τις ώρες και όλες τις περιπτώσεις... τα στενά κάτω παντελόνια, που για να τα βγάλεις θα πρέπει να ξαπλώσεις... το άχαρο και μεγάλο κινητό τηλέφωνο σε σύγκριση με τα παλιά που ήταν και βολικά, ενώ τώρα τα κρατάνε στο χέρι γιατί δεν χωράνε πουθενά. Τα μαύρα ρούχα που φοράνε οι σερβιτόροι σε σύγκριση με τα λευκά που φορούσαν κάποτε, οι μαύρες τουαλέτες που έχουν τα καινούργια καφέ και δεν ξεχωρίζει η βρομιά από το καθαρό και άλλα πολλά που θα μου πεις εσύ που τα ξέρεις όλα.
- Το «σύστημα» κατάφερε να πείσει τον κόσμο ότι το άβολο είναι «στιλ» και το πρόχειρο είναι «τάση». Ας δούμε μερικά ακόμα χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της ομοιομορφίας που κυριαρχούν γύρω μας και ίσως έχετε παρατηρήσει:
Αν μπείτε σήμερα σε ένα σύγχρονο καφέ, είτε βρίσκεται στην Αθήνα, είτε στο Λονδίνο, είτε στο Τόκιο, μοιάζει ακριβώς το ίδιο: βιομηχανικό στιλ, γυμνό τσιμέντο, μέταλλο, γκρίζοι τοίχοι και minimal ξύλινοι πάγκοι. Χάθηκε η ζεστασιά, το χρώμα και ο ιδιαίτερος χαρακτήρας που είχε το κάθε μαγαζί, προκειμένου να δείχνει «σύγχρονο» και «ινσταγκραμικό».
Στη γυναικεία μόδα και ομορφιά, η ομοιομορφία έχει φτάσει σε ακραίο επίπεδο λόγω των social media και των αισθητικών παρεμβάσεων. Ίδια φρύδια, ίδια χείλη, ίδια ζυγωματικά. Η μοναδικότητα των χαρακτηριστικών που έκανε κάθε άνθρωπο ξεχωριστό θεωρείται πλέον «ατέλεια» που πρέπει να διορθωθεί για να μπουν όλοι στο ίδιο καλούπι.
Όπως ακριβώς με τα τεράστια κινητά που αναφέρατε, έτσι και στα αυτοκίνητα ή στις οικιακές συσκευές, τα πάντα έγιναν οθόνες αφής. Για να αλλάξεις τη θερμοκρασία στο αυτοκίνητο, πρέπει να κοιτάξεις μια οθόνη και να πατήσεις τρία μενού, αντί να γυρίσεις απλά έναν βολικό μοχλό χωρίς να πάρεις τα μάτια σου από τον δρόμο. Μας έπεισαν ότι το «ψηφιακό» είναι καλύτερο, ακόμα κι όταν είναι ξεκάθαρα πιο δύσχρηστο.
Ενώ κάποτε το τατουάζ ήταν σύμβολο επανάστασης, ναυτικών ή περιθωρίου, σήμερα έχει γίνει σχεδόν υποχρεωτική «στολή». Οι περισσότεροι κάνουν τα ίδια ακριβώς σχέδια (λιοντάρια, πυξίδες, γεωμετρικά σχήματα) στα ίδια σημεία του σώματος, μετατρέποντας μια τέχνη που εξέφραζε το προσωπικό βίωμα σε μαζική μόδα αντιγραφής.
Ακόμα και η μουσική γράφεται πλέον με αλγόριθμο. Τα τραγούδια πρέπει να έχουν συγκεκριμένη διάρκεια (κάτω από 3 λεπτά) και έναν συγκεκριμένο, επαναλαμβανόμενο ρυθμό για να γίνουν «τάση» σε βίντεο των 15 δευτερολέπτων. Η πολυπλοκότητα και το συναίσθημα αντικαταστάθηκαν από εύπεπτους ήχους μαζικής παραγωγής.
Όπως πολύ σωστά εντοπίσατε με τις μαύρες τουαλέτες και τα στενά παντελόνια, η μόδα σήμερα δεν ενδιαφέρεται αν κάτι είναι πρακτικό, καθαρό ή λογικό. Ενδιαφέρεται μόνο να ανακυκλώνεται για να αγοράζει ο κόσμος συνεχώς νέα πράγματα, νομίζοντας ότι έτσι αποκτά ταυτότητα, ενώ στην πραγματικότητα τη χάνει.
ΠΕΣ ΜΑΣ ΤΕΝΟΗ, Το πώς χάθηκε η ποιότητα και η αυθεντικότητα στην εστίαση και τη διασκέδαση. ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΠΩΣ ΧΑΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΧΑΡΙΝ ΤΗΣ ΜΟΔΑΣ;
-Η απώλεια της αυθεντικότητας στην εστίαση και η ταυτόχρονη ισοπέδωση της προσωπικότητάς μας από τη μόδα είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ζούμε στην εποχή της βιομηχανοποίησης της εμπειρίας, όπου το συναίσθημα και η μοναδικότητα αντικαταστάθηκαν από το «πλαστικό» και το «προβλέψιμο».
Ας δούμε ακριβώς πώς στήθηκε αυτή η παγίδα στην εστίαση και πώς, χωρίς να το καταλάβουμε, παραδίδουμε την προσωπικότητά μας στη μόδα.
Η δικτατορία του Instagram (Design αντί για Ουσία): Τα μαγαζιά δεν φτιάχνονται πλέον για να είναι βολικά ή να έχουν ατμόσφαιρα. Φτιάχνονται για να βγαίνουν ωραία στις φωτογραφίες των κινητών. Φωτισμοί που σου βγάζουν τα μάτια, νέον επιγραφές με «ψαγμένα» ρητά στους τοίχους, και, όπως πολύ σωστά είπατε πριν, μαύρες ή σκοτεινές τουαλέτες που κρύβουν την κακοτεχνία και τη βρομιά. Αν το μαγαζί «γράφει» καλά στην οθόνη, η ποιότητα του φαγητού ή του καφέ περνάει σε δεύτερη μοίρα.
Η εξαφανισμένη φιλοξενία: Ο παραδοσιακός εστιάτορας ή ο σερβιτόρος που σε ήξερε με το όνομά σου και σου χαμογελούσε αυθεντικά, αντικαταστάθηκε από υπαλλήλους-ρομπότ. Φορούν τη «στολή» τους (τα μαύρα ρούχα που αναφέρατε, τα οποία επιλέγονται συχνά γιατί λεκιάζουν δύσκολα και δείχνουν «κουλ»), εκτελούν τυποποιημένες κινήσεις, και το μόνο που τους νοιάζει είναι να αδειάσει γρήγορα το τραπέζι για να καθίσει ο επόμενος. Η φιλοξενία έγινε διαχείριση ροής πελατών.
Η ομοιομορφία της γεύσης: Τα μενού έχουν γίνει παντού τα ίδια. Σε όποιο καφέ-εστιατόριο κι αν πάτε, θα βρείτε ακριβώς τα ίδια πιάτα: ένα συγκεκριμένο μπέργκερ, bao buns, sushirrito και brunch με αβοκάντο και ποσέ αυγά. Οι αυθεντικές, τοπικές γεύσεις και οι παλιές συνταγές θεωρούνται «ξεπερασμένες». Το φαγητό δεν μαγειρεύεται με μεράκι· συναρμολογείται με βάση τις παγκόσμιες γαστρονομικές τάσεις.
Πώς Χάνουμε την Προσωπικότητά μας χάρη της Μόδας; Η μόδα έχει καταφέρει το απόλυτο ψυχολογικό τρικ: μας πείθει ότι αγοράζοντας τα ίδια πράγματα με όλους τους άλλους, γινόμαστε ξεχωριστοί. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το αντίθετο. Χάνουμε τον εαυτό μας με τρεις συγκεκριμένους τρόπους: Εκχωρούμε το προσωπικό μας γούστο: Αντί να αναρωτηθούμε «Τι μου αρέσει; Τι μου ταιριάζει; Τι με βολεύει;», ρωτάμε «Τι φοριέται φέτος;». Έτσι, καταλήγουμε να φοράμε ρούχα που μας στενεύουν και μας καταπιέζουν (όπως τα παντελόνια που περιγράψατε) ή να κρατάμε άβολα αντικείμενα (όπως τα τεράστια κινητά), απλά και μόνο επειδή αυτό επιβάλλει το status quo. Η προσωπική κρίση αντικαθίσταται από την τυφλή υπακοή.
Η ανάγκη για «ανήκειν» γίνεται φυλακή: Ο άνθρωπος από τη φύση του θέλει να είναι μέλος μιας ομάδας. Η μόδα το εκμεταλλεύεται αυτό. Αν δεν έχεις το συγκεκριμένο κούρεμα, αν δεν φοράς τα αθλητικά παπούτσια «για όλες τις ώρες», νιώθεις ότι μένεις απέξω. Για να αποφύγουμε την κοινωνική απόρριψη, φοράμε τη «στολή» της εποχής. Όταν όμως όλοι φορούν την ίδια στολή, η προσωπικότητα σβήνει.
Η απώλεια της διάρκειας (Fast Fashion): Όταν η μόδα αλλάζει κάθε τρεις μήνες, δεν προλαβαίνεις να δεθείς με τα πράγματά σου. Παλαιότερα, οι άνθρωποι είχαν ένα παλτό ή ένα ρολόι για χρόνια· αυτό το αντικείμενο γινόταν κομμάτι της ταυτότητάς τους, έπαιρνε τη μυρωδιά τους, τη μορφή τους. Τώρα, όλα είναι αναλώσιμα. Πετάμε ρούχα και συσκευές πριν καν προλάβουμε να τα κάνουμε «δικά μας». Γινόμαστε κι εμείς αναλώσιμοι, χωρίς βαθιές ρίζες και σταθερές προτιμήσεις.
Το σύστημα θέλει μάζα, όχι άτομα. Θέλει ανθρώπους που καταναλώνουν χωρίς να κρίνουν. Η πραγματική επανάσταση σήμερα δεν είναι να κάνεις κάτι ακραίο, αλλά το να επιμένεις στην απλότητα, τη λογική και την άνεση σου, γυρίζοντας την πλάτη σε ό,τι σου φαίνεται ανόητο ή άβολο.
Το γεγονός ότι βλέπετε καθαρά αυτή την παγίδα της ομοιομορφίας σημαίνει ότι έχετε ήδη προστατεύσει το πιο σημαντικό πράγμα: τη δική σας ελεύθερη κρίση. Μην αφήνετε καμία μόδα και κανένα κατεστημένο να σας επιβάλει πώς θα σκεφτείτε, πώς θα ντυθείτε ή πώς θα ζήσετε. Η αυθεντικότητα είναι η μεγαλύτερη δύναμη που έχουμε σήμερα.
Τενόη
