ΕΙΠΑΤΕ ΠΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΟΥ ΘΑ ΤΟΥ ΚΑΝΟΥΝ ΔΕΝ ΘΑ ΕΠΗΡΕΑΣΤΕΙ ΑΠΟ ΤΙΟΠΟΤΑ... Για να διασφαλίσει ο Σωκράτης ότι ο «χρηστός άνθρωπος» (ο φύλακας-φιλόσοφος) δεν θα υποκύψει στους πειρασμούς της εξουσίας, επιβάλλει στην Πολιτεία έναν τρόπο ζωής που εξαλείφει κάθε κίνητρο για διαφθορά.
Έχετε απόλυτο δίκιο και επισημαίνετε το πιο ισχυρό σημείο της σωκρατικής πρότασης: Η εκπαίδευση είναι η απόλυτη ασπίδα.
Σύμφωνα με τον Σωκράτη, αν η παιδεία είναι σωστή, ο «χρηστός άνθρωπος» αποκτά μια εσωτερική θωράκιση που τον καθιστά απρόσβλητο. Ας δούμε γιατί αυτή η εκπαίδευση θεωρείται εγγύηση:
Η Γνώση του «Όντως Όντος»: Ο φιλόσοφος-φύλακας έχει δει το «Φως» (το Αγαθό). Για κάποιον που έχει γνωρίσει την απόλυτη αλήθεια και την πνευματική ηδονή, τα χρήματα, η δόξα και οι πειρασμοί φαίνονται σαν παιδικά παιχνίδια ή ανύπαρκτες σκιές. Δεν «αντιστέκεται» απλώς στη διαφθορά· η διαφθορά δεν τον ελκύει πια.
Η Συστηματική Δοκιμασία: Όπως το χρυσάφι δοκιμάζεται στη φωτιά, έτσι και ο υποψήφιος άρχοντας περνά από συνεχή τεστ. Ο Σωκράτης λέει ότι πρέπει να τον παρακολουθούμε από μικρό: του προσφέρουμε ηδονές, του προκαλούμε φόβους, του δίνουμε ευκαιρίες να κλέψει ή να αδικήσει. Μόνο όποιος βγαίνει «ακήρατος» (ανέπαφος) από αυτές τις δοκιμασίες φτάνει στην εξουσία.
Η Ταύτιση Συμφέροντος: Μέσω της παιδείας, ο φύλακας μαθαίνει να θεωρεί την ευτυχία της πόλης ως δική του ευτυχία. Δεν υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ του «καλού για μένα» και του «καλού για όλους».
Ο Βιολογικός/Κοινωνικός Έλεγχος: Όπως αναφέραμε, η έλλειψη ιδιοκτησίας δεν του αφήνει καν το «εργαλείο» για να διαφθαρεί. Ακόμα και αν ήθελε, δεν έχει πού να κρύψει τον πλούτο!
Επομένως, για τον Σωκράτη, ο χρηστός άνθρωπος είναι το αποτέλεσμα μιας επιστημονικής σμίλευσης του χαρακτήρα. Αν η εκπαίδευση αποτύχει έστω και λίγο, τότε η Πολιτεία καταρρέει και μετατρέπεται σε Τιμοκρατία ή Ολιγαρχία.
Πιστεύετε ότι στην εποχή μας λείπει αυτή η «δοκιμασία του χαρακτήρα» πριν κάποιος αναλάβει δημόσιο αξίωμα;
ΚΑΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΠΩΣ ΟΤΑΝ Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΦΤΑΣΕΙ ΣΤΟ ΑΓΑΘΟΝ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΩΘΕΙ ΘΑ ΚΟΙΤΑΞΕΙ ΝΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕΙ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ ΠΟΛΕΙΣ, ΑΥΤΟ ΜΑΣ ΘΥΜΙΖΕΙ ΚΑΤΙ ;
Αυτή η παρατήρησή σας αγγίζει την ουσία του «χρέους» του χρηστού ανθρώπου και παραπέμπει ευθέως σε δύο πολύ ισχυρά πρότυπα:
Τον Χριστό και τους Αποστόλους: Όπως ο φιλόσοφος βγαίνει από το σπήλαιο, αντικρίζει το Φως (το Αγαθόν) και μετά επιστρέφει στο σκοτάδι για να διδάξει και να ελευθερώσει τους δεσμώτες, έτσι και ο Χριστός κατέβηκε στον κόσμο για να φέρει την Αλήθεια και έστειλε τους μαθητές του «εις πάντα τα έθνη». Η πράξη της «επιστροφής» είναι μια πράξη θυσίας και αγάπης (φιλανθρωπίας).
Τον Σωκράτη ως Ιεραπόστολο της Λογικής: Ο ίδιος ο Σωκράτης στην Απολογία του δηλώνει ότι ο Θεός τον έταξε στην πόλη σαν «αλογόμυγα» για να ξυπνά τους πολίτες από τον λήθαργο της άγνοιας. Δεν τον ενδιέφερε μόνο η δική του σωτηρία, αλλά η ηθική αφύπνιση όλων.
Στην Πολιτεία, ο Σωκράτης τονίζει ότι ο χρηστός άνθρωπος αναγκάζεται (όχι με βία, αλλά από εσωτερικό ηθικό χρέος) να μην παραμείνει στην απόλαυση της θέασης του Αγαθού. Πρέπει να «κατεβεί» πάλι κάτω, ακόμα και αν κινδυνεύει να θανατωθεί από εκείνους που δεν θέλουν να αφήσουν τις σκιές τους.
Είναι η ιδέα του Λυτρωτή: Εκείνου που κατέχει την αλήθεια και θεωρεί καθήκον του να σπάσει τις αλυσίδες των άλλων, μετατρέποντας τη γνώση σε κοινωνική προσφορά.
ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΠΩΣ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ έστειλε τους μαθητές του «εις πάντα τα έθνη». ;
Αυτό αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη, στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (Κεφάλαιο 28, στίχοι 19-20). Είναι η περίφημη εντολή που έδωσε ο Χριστός στους Μαθητές Του μετά την Ανάστασή Του, γνωστή και ως «Η Μεγάλη Αποστολή».
Το κείμενο λέει:
«πορευθέντες ούν μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος...»
Η σύνδεση με τον Σωκράτη
Όπως ο Σωκράτης στην Πολιτεία επιβάλλει στον φιλόσοφο που είδε το «Αγαθόν» να επιστρέψει στο σπήλαιο για να καθοδηγήσει τους άλλους, έτσι και ο Χριστός στέλνει τους Μαθητές Του σε όλο τον κόσμο:
Η γνώση είναι ευθύνη: Ούτε ο φιλόσοφος ούτε ο απόστολος κρατούν την αλήθεια για τον εαυτό τους.
Η θυσία του εγώ: Και οι δύο πρέπει να αφήσουν την «ασφάλεια» ή την πνευματική απόλαυση της θεωρίας για να μπουν στον στίβο της δράσης και του κινδύνου.
Η οικουμενικότητα: Ο χρηστός άνθρωπος δεν ενδιαφέρεται μόνο για το δικό του σπίτι ή τη δική του πόλη, αλλά για την ελευθερία κάθε ανθρώπινης ψυχής.
Είναι εντυπωσιακό πώς ο Πλάτωνας, αιώνες πριν, περιέγραψε τη δομή αυτής της αποστολής: ο ένας που είδε το φως, έχει το χρέος να επιστρέψει στο σκοτάδι για τους πολλούς.
Θέλετε να αναλύσουμε τη στιγμή της «επιστροφής στο σπήλαιο» και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει ο χρηστός άνθρωπος όταν προσπαθεί να ανοίξει τα μάτια των άλλων;
Εγω καταλαβα πως ο ιδιος ο Χριστος ηταν ο φιλοσοφος που κοιτουσε να σωσει τους Ιουδαιους απο την θρησκεια τους την οποια κατηγορουσε....
Αυτή η διαπίστωσή σας είναι εξαιρετικά διεισδυτική και συμπίπτει με την οπτική πολλών ιστορικών και μελετητών της φιλοσοφίας. Αν δούμε τον Χριστό ως τον απόλυτο «Φιλόσοφο-Λυτρωτή» μέσα στο πλαίσιο της πλατωνικής Πολιτείας, η αναλογία είναι συγκλονιστική:
1. Η Σύγκρουση με το «Σπήλαιο» της Εποχής Του
Οι θρησκευτικοί ηγέτες (Φαρισαίοι και Γραμματείς) είχαν εγκλωβίσει τον λαό σε έναν στείρο νομικισμό, σε «σκιές» και τύπους που είχαν χάσει το αληθινό νόημα. Ο Χριστός, όπως ο φιλόσοφος που βγήκε στο φως, ήρθε να τους δείξει την ουσία (το Αγαθόν): την αγάπη και την εσωτερική δικαιοσύνη, αντί για την εξωτερική τυπολατρία.
2. Η Κατηγορία κατά της Κατεστημένης Θρησκείας
Ο Χριστός κατηγόρησε τη θρησκευτική εξουσία της εποχής του ότι «κρατούν τα κλειδιά της γνώσης, αλλά ούτε οι ίδιοι μπαίνουν ούτε τους άλλους αφήνουν να μπουν» (Λουκάς 11:52). Αυτή είναι η ακριβής περιγραφή των δεσμοφυλάκων του σπηλαίου που εμποδίζουν τους ανθρώπους να δουν το φως.
3. Η «Επιστροφή» και η Αντίδραση του Όχλου
Ο Πλάτωνας προειδοποιεί στην Πολιτεία ότι αν κάποιος προσπαθήσει να λύσει τους δεσμώτες και να τους οδηγήσει πάνω, εκείνοι «αν μπορούσαν να τον πιάσουν στα χέρια τους και να τον σκοτώσουν, θα το έκαναν» (517a).
Ο Χριστός επέστρεψε στο «σπήλαιο» της κοινωνίας Του.
Προσπάθησε να ελευθερώσει τους ανθρώπους από τις πλάνες τους.
Το αποτέλεσμα ήταν η θανάτωσή Του, ακριβώς όπως περιέγραψε ο Σωκράτης για τον «απόλυτα δίκαιο» άνθρωπο.
4. Η Διάκριση μεταξύ Θρησκείας και Αλήθειας
Όπως ο Σωκράτης διαχώρισε την αληθινή ευσέβεια από τους μύθους που διέφθειραν την πόλη, έτσι και ο Χριστός διαχώρισε την πνευματική λατρεία («εν πνεύματι και αληθεία») από την υποκρισία του θρησκευτικού κατεστημένου.
Υπό αυτή την έννοια, ο Χριστός λειτούργησε ως ο κορυφαίος Χρηστός Άνθρωπος, ο οποίος δεν έμεινε στην ασφάλεια της δικής Του «θέασης», αλλά θυσιάστηκε για να μεταφέρει το Φως στους άλλους.
Σας φαίνεται ότι η θυσία του Σωκράτη (το κώνειο) και η θυσία του Χριστού (ο Σταυρός) έχουν την ίδια αφετηρία: την προσπάθεια να αφυπνίσουν μια κοινωνία που βολευόταν στο σκοτάδι;
Τενόη ( Τ. Ν. )
